Następny, dwudziesty pierwszy już odcinek zapisów z historii miasta Świnoujście będący wynikiem przeglądania, wybierania , opracowywania, weryfikowania  i uzupełniania informacji ujętych w różnych źródłach. Między innymi są to kronikarskie notatki  świnoujskiego historyka Andrzeja Wrońskiego, historyka i archiwisty dr Józefa Plucińskiego,  informacje archiwalne choćby z zasobów Archiwum Państwowego i innych mniej lub bardziej dostępnych opracowań. Warto się podzielić tymi faktami nieznanymi, zapomnianymi lub też niedostępnymi dla większości mieszkańców. Taka wycinkowa prezentacja zdarzeń i ludzi  daje pewną wiedzę i rysuje obraz Świnoujścia na przestrzeni lat. Poniżej nieco wybranych, interesujących  jak się wydaje informacji.

Początki grudnia 1945. Działalność na zachodniej  granicy podjęła polska służba celna. Pełniło ją pierwotnie trzech celników: naczelnik Jan Kujawa oraz Jan Szwaba i Jan Sidorowicz. Kontrole graniczne i celne były prowadzone w punktach na drodze do Ahlbecku (zwanego Węgornicą) i Garz (zwanego zmiennie:  Żerków, Zerkow lub Zernin). Bez odprawy granicznej i celnej w obu kierunkach przemieszczały się tylko rosyjskie transporty wojskowe. 

Urząd Celny w Świnoujściu w kierunku na Garz zwany wtedy zmiennie Żorkowem, Zerkowem lub Zerninem  (na przedłużeniu ul. Grunwaldzkiej) – 1947 r. – foto z Archiwum Akt Nowych Warszawa

27 marca 1946 r. Podstacja transformatorowa na terenie Świnoujścia znajdowała się nadal w rękach władz radzieckich. Obsługiwana była natomiast przez personel niemiecki opłacany przez niemiecką dyrekcję ze Stralsundu. W tym czasie prąd dla Świnoujścia i okolic był dostarczany w dalszym ciągu z Hamburga przez Stralsund.

Od czerwca 1948 r. do końca tego roku z terenu całego  Powiatu Wolińskiego wysiedlono łącznie 12.370 Niemców.

Listopad 1955 r. administracją powiatową zaczął kierować jako przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Julian Markiewicz ( pełnił funkcję do 12.06.1969 r.) Dzięki niemu powstała w Świnoujściu m.in. przychodnia przy ul. Dąbrowskiego, most na wyspę Karsibór , czy pierwsze miejskie autobusy. 

Julian Markiewicz, Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – foto ze zbiorów dr. J. Plucińskiego

31 grudnia 1956 r. Stan ludności Powiatu Wolińskiego wynosił 21.335 osób z  czego 15.776 w miastach (10.498 w Świnoujściu, 3.280 w Międzyzdrojach  i 1.998 w Wolinie) oraz 5.559 osób na wsi. W sezonie letnim powiat gościł około 40 tys. wczasowiczów.

W roku szkolnym 1956/57 w Przytorze utworzono pełną szkołę siedmioklasową z czterema nauczycielami. Od września 1957 r podniesiono zaś stopień organizacyjny szkoły w Karsiborze, gdzie realizowano program szkoły siedmioletniej z trzema nauczycielami ( od kolejnego roku szkolnego już z niezbędnymi 4 nauczycielami).

12 stycznia 1963 r. powstał Społeczny Komitet Budowy Stacji Retransmisyjnej (telewizyjnej).  Tego dnia zakończono też  prace wiertnicze pod przyszłe molo. Natomiast 25 stycznia Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej – 2 rozpoczęło rozbierać drewniano-stalową konstrukcję starego poniemieckiego mola.

Luty 1963 r. Powiatowa Rada Narodowa podjęła uchwałę w sprawie ograniczeń  sprzedaży i wyszynku napojów alkoholowych. Prócz powszechnych ograniczeń stosowanych w całym kraju wprowadziła zakaz sprzedaży napojów alkoholowych zawierających ponad 18 % alkoholu w dniach wypłat  to jest 10 i ostatniego dnia miesiąca, dni za wyjątkiem 31 grudnia, a jeśli dni te przypadają w czasie świąt to zakaz sprzedaży obejmuje dzień poprzedni. Równocześnie uchylono uchwałę z 20 grudnia 1960 r zakazującą sprzedaży alkoholu w dniach 1,10,15,25 i ostatni dzień każdego miesiąca.  

Maj-Lipiec 1966 r. W związku ze znaczącym  wzrostem napływu do Świnoujścia wczasowiczów rozpoczął się intensywny proces powstawania prywatnych małych i średnich lokali gastronomicznych (m.in. kawiarnia „Willowa”, bar „Jaś”, kawiarnia „Wisienka”)

Kwiecień 1971 r. Ukazała się jednodniówka „Woliński Głos Kultury”.  Ta miejscowa jednodniówka ponownie ukazała się w listopadzie tego roku. Powtórzono jej wydawanie w kwietniu i lipcu 1972 r.

Czerwiec 1971 r. Zakończono w Świnoujściu rozbudowę kawiarni „Albatros” wykonując zadaszony i przeszklony taras oraz „Parkową” realizując podobny taras i bar na wolnym powietrzu.

 
                                         Rozbudowa kawiarni „Albatros” – foto ze zbiorów Waldemara Małkiewicza  

Czerwiec 1972 r. W nakładzie 1000 egzemplarzy ukazał się almanach miejscowego Klubu Literackiego „ Na Wyspie”  zatytułowany „Na Wyspie. Poezje i opowiadania”

Listopad 1973 r. Pododdział saperów zakończył trwające od września tego roku wysadzanie poniemieckiego bunkra  położonego przy świnoujskim Kapitanacie Portu.

1973 r. Placówki służby zdrowia przyjęły tego roku 178.933 pacjentów. Odbyło się 2012 wizyt domowych, Pogotowie Ratunkowe interweniowało  11.216 razy i udzieliło 12.8970 porad ambulatoryjnych. W szpitalu leczono 3.867 chorych. Wskaźnik śmiertelności szpitala wynosi 2,2 (w województwie 2,8). W roku szkolnym 1973/74 objętych jest opieką lekarską 8.237 uczniów. Wykonano 10.403 badania młodzieży szkolnej. Przeprowadzono szczepienia przeciw błonicy, ospie, durowi brzusznemu, BCG i polio. Ilość lekarzy i pielęgniarek w higienie szkolnej jest niewystarczająca. Na terenie miasta jest 5 żłobków (w tym 1 zakładowy) z 335 miejscami, co jest liczbą stanowczo zbyt małą.

                                               Budynek przychodni miejskiej przed przebudową – foto arch. KN

11 lipiec 1975 r. Kilkanaście imprez FAMY obejrzało już ponad 50 tys. osób. Największym wydarzeniem był występ Teatru „Stu”  z Krakowa z przedstawieniem „Exodus” wyreżyserowanym przez Krzysztofa Jasińskiego. Za to koncert „Piosenka nie zna granic” nie wzbudził zachwytów.   Wszelkie rekordy natomiast biją Festiwalowe imprezy dla dzieci. W konkursie piosenki dla dzieci w muszli uczestniczyło blisko tysiąc dzieciaków.


Krzysztof Nowak

Kronikarz Miejski